Gerçek Yaşam Temelli İlköğretim Deyimler Sözlüğü, Tübitak – Sobag – 1003 çerçevesinde hayata geçen “Gerçek Yaşam Temelli Okul Sözlüğü Uygulamaları” başlıklı projesinin veri setine dayanmaktadır. Öncelikle katkıları için Tübitak’a teşekkürlerimizi sunarız.

Gerçek Yaşam Temelli İlköğretim Deyimler Sözlüğü’nde yer alan deyimlerin her biri zorunlu ögeleriyle birlikte madde başı olarak sunulmuş, deyimlerin tanım cümleleri çocuğa görelik anlayışıyla yapılandırılmış, her bir deyimin hangi bağlam ve amaçlılık için kullanıldığı açıklanmış, her bir kullanım tanıklarla desteklenmiş ve her bir deyimin kavram alanı etiketleri ilgili madde başında yerini almıştır.

İlköğretim Deyimler Sözlüğü, derlem tabanlı bir yaklaşımla üretilmiştir. Deyimlere eşlik eden tanıklar gerçekleşmiş dil verisi üzerinden madde başlarına eklenmiştir.

Sözlükte yer alan tüm içerik pedagojik olarak denetlenmiş, sözlük çocuğa görelik ölçütleri çerçevesinde düzenlenmiştir.

İlköğretim Deyimler Sözlüğü’nün Tasarımı ve Dil Becerilerin Katkısı

Bu sözlükteki tüm deyim madde başları, ortak ve yapılandırılmış bir şema ile tasarlandığı için ilköğretim öğrencilerin dil gelişimine önemli katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Bu açıdan:

Her deyim, önce çocuk düzeyine uyarlanmış kısa bir anlam cümlesiyle tanımlanmıştır.

Her deyim “ne zaman, ne amaçla kullanılır?” bilgisiyle somut bir iletişim senaryosuyla aktarılmıştır. Böylece öğrenci, deyimi yalnızca “anlam” düzeyinde değil, “hangi durumda, hangi duyguyla, ne işe yarar?” ekseninde kavrama imkanına kavuşmuştur. Bu sunuş biçimi öğrencinin mecaz, neden–sonuç ve işlev odaklı anlam kurma becerilerini harekete geçirecektir.

Tanık cümleler otantik metinlerden, çocuğa görelik ilkesi ve gerçek yaşam temelli bir bakış açısıyla seçilerek sözlükte yerini almıştır.

Her maddeye eklenen kavram etiketleri, deyimlerin etrafında var olan anlam alanlarını öğrencinin deyimi öğrenmesinde kolaylık sağlayıcı bir içerik sunmaktadır. Söz konusu bu yapı, sözlüğü öğrenciler için tek tek kalıpların listelendiği bir kaynak olmaktan çıkarıp sözcük ve kavram ağlarının kurulabildiği bir öğrenme zemini hâline getirmiştir.

Gerçekleşmiş dil verisinden (çocuk yazını metinleri ve ders kitapları) seçilip pedagojik olarak denetlenmiş/düzenlenmiş örnek cümleler ise deyimlerin aile, okul, arkadaşlık ve gündelik yaşam bağlamlarında nasıl kullanıldığını öğrenciye aktarmaktadır. Bu yaklaşım, öğrencinin bağlam okuryazarlığını, duygu ve tavır okumasını, üstü kapalı anlamı sezme becerilerini destekleyen bir içeriği öğrencilere sunmaktadır.

Sözlükte yer alan bir diğer madde başı bilgisi ise bazı sık kullanılan kalıp ifadelerdir.

Sözlüğün son bölümünde deyim kavram haritaları eklenmiştir. Bu kavram haritaları deyimlerin ilişki ağlarını öğrencilere sezdirmek amacıyla sözlükte yerini almıştır.

https://play.google.com/store/books/details?id=PQQKEgAAQBAJ