Proje Özeti

Türkçeye anlatım gücü ve kıvraklığı kazandıran, anlatılanları kısa yoldan aktarmayı sağlayarak gereksiz tekrarları önleyen, aktarılmak istenilen düşüncenin iletilmesinde kolaylık sağlayan ve sözdizimsel olarak tümceleri akıcı, kolay biçimde birbirine bağlayan fiilimsiler kullanım yoğunluğu açısından Türkçede önemli bir yer tutmaktadır.

Projenin amacı, Türkiye Türkçesinde farklı dilbilgisi terimleriyle karşılansa da genelde tüm araştırmacıların üzerinde uzlaştıkları isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olarak kavramlaştırılan fiilimsi/eylemsi kategorisinde yer alan dilbilgisel yapıları, derlem dilbilimin ilke ve yöntemleriyle oluşturulmuş 35 milyon (+/-) sözcükbirim içeren bir derlemden biçimsel ve işlevsel nitelikleri ile diğer dilbilgisel görünümleri açısından bütüncül olarak araştırma konusu yapmaktır.

Bu çerçevede projenin amacını, fiilimsilerin morfolojik yapılarını, bu morfolojik yapılardan kaynağını alan işlevlerini, bunlara bağlı olarak fiilimsilerin ana dili ve yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde önceliklerini, bu önceliklere bağlı olarak da fiilimsilerin eşdeğerliliklerini, tabakalara (metin türleri vb.) göre dağılımlarını, dizgesel etiketlerini ve deyim/kalıp ifadelerde kullanımlarını belirlemek şeklinde açıklayabiliriz.

Bu anlamda projenin araştırma soruları ise şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Fiilimsilerin morfolojik yapı özellikleri nasıldır?
2. Fiilimsi yapılarının işlevsel nitelikleri nelerdir?
3. Ana dili ve yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde öncelikli fiilimsi kullanımlarının yapı ve işlevleri nelerdir?
4. Fiilimsilerin işleve bağlı olarak eşdeğerlilikleri nasıldır?
5. Tabakalara göre (metin türleri vb.) fiilimsilerin dağılımları nasıldır?
6. Fiilimsilerin dizgesel etiketleri ve deyim/kalıp ifadelerde kullanımları nasıldır?

Yukarıda sıralanan araştırma soruları çerçevesinde araştırma konusu yapılan fiilimsilerin 35 milyon (+/-) sözcükbirim içeren bir derlemden araştırılması, biçimbirimsel çözümlemeler, sıklık dizinleri, sözbiçimler, bağlam içi anahtar sözcük gösterimi ya da bağımlı dizinler, birliktelik kullanımları ve eşdizimlilikler, tanık/örnek dizgeler, sözlükbirimsel veri ve istatistik uygulamalar gibi görünümleri de beraberinde barındırır (Özkan 2013).

Şimdiye kadar fiilimsiler üzerine yürütülmüş olan çalışmalara göz attığımızda (bk. Literatür Özeti) yapılan çalışmaların ya Türkçenin belirli bir kullanım alanını kapsadığını ya da sınırlı metin arşivleri aracılığıyla fiilimsilerin birtakım özelliklerini ortaya koymaya çalıştığını gözlemleriz. Ulaşılmak istenen hedefler ve beklenen çıktıların sağlayacağı katkılar açısından bu projeyle, Türkiye Türkçesinde fiilimsilerin yukarıda sıralanan araştırma soruları çerçevesinde, Türkiye Türkçesini temsil gücü yüksek bir derlem aracılığıyla değerlendirilecek olması çalışmanın özgünlüğü açısından önemlidir. Öte yandan projeyle Türk lehçeleri üzerine yürütülen çok sayıda karşılaştırmalı çalışmada kullanılacak olan Türkiye Türkçesinin bütüncül bir fiilimsi topografyası ortaya koyulmuş olacaktır. Yine, araştırma sorularına bağlı olarak ortaya koyulan sonuçlar, Türkçenin öğretiminde kullanılacak olan önemli veri setleri olarak literatürde yerini alacaktır. Projeyle ulaşılacak olan çıktılar, dilbilimsel çalışmaların tüm alanlarında, hatta makineli çeviri gibi bilişim teknolojileri ile dilbilimim birleştiği alanlarda bile, işlenmiş ve yapılandırılmış veri setleri olarak kullanılma potansiyeline sahiptir.

Ayrıca proje yöntembilimsel anlamda dil çalışmaları paralelinde farklı yaklaşımlar sunmaktadır. Türkçe üzerine yürütülecek olan devam çalışmalarında bu projenin ortaya koyduğu yöntem ve sonuçlar bu anlamda alana önemli katkılar sağlayacaktır.

Project Summary

Verbal is an important concept in Turkish with its usage frequency in that it gives power for expressions; provides a short way to transmit messages; prevents unnecessary repetitions and connects the sentences in fluent ways.

The aim of the project is to search the verbal which has been named with different grammatical names and which have been put into categories as gerund, participles, and verbal adverbs via the corpus. The corpus (including approximately 35 million entries) has been built up in line with the principles of corpus linguistics. The verbal is going to be examined according to syntactic and functional qualities.

On this aspect, the aim of the project can be explained as to identify the morphological structures of verbal; the specific uses of this morphological structures; the importance of verbal in teaching Turkish as both native and foreign language; the distributions of them into strata (different text types etc.); their systematic labels and their use in idioms/patterns.

The research questions of the study are as follows:

1. How are the morphological structures of verbal presented?
2. What are the functional properties of verbal structures?
3. What are the priorities in functional and structural uses of verbal in terms of teaching Turkish as both native and foreign language?
4. How are the equivalents of verbal regarding the functions?
5. How are the distributions of verbal in line with strata (text types etc.)?
6. How are the uses of verbal in systematic labels and idioms/patterns?

The verbal, retrieved from corpus (approximately 35 million words), includes the study of morphemic analyses, frequency lists, word styles, showing the key words in context or dependent structures, collocation uses, evidence-sample sequences, lexicographic data, and statistical applications (Özkan 2013).

When the studies on verbal, which have been conducted so far (see Literature view), are examined, it can be said that the studies include a definite part of Turkish or tries to attach importance to verbal via limited text archives. With its targets and with its expected contributions, the project is authentic with its corpus which can lead to a detailed analysis of the research questions. On the other hand, a total verbal topography, which can be used in many comparative studies with Turkish dialects, is going to be presented. Furthermore, the results are going to be important for literature of teaching Turkish studies. Last but not least, the obtained outcomes have the potential to be used in machine based translation (which combines information technologies and linguistics).

Also, the project presents different methodological approaches. Therefore, this study is expected to have important contributions in Turkish with its methodology and results.

Sözlük, Türkçe’den İngilizce, Almanca, Arapça, Moğolca, Özbekçe, Türkmence‘ye kadar Türkçeye komşu olan dilleri kapsayacak…  Hazırlanacak olan sözlük Türkçenin öğretiminde bilimsel verilerle bir araya getirilmiş öncelikli söz varlığını Türkçe öğrenicilerine sunmayı amaçlıyor.

Proje Yürütücüsü: Dr. Bülent ÖZKAN

Bu projeyle amacımız Türkçenin tüm tarihi boyunca kullanıldığı metinleri araştırmacılar için tek bir veri tabanında toplamak.

Bugüne kadar veriye dayılı dil araştırmaları bağlamında Türkçeyi araştırma konusu yaptık. Bunların tamamı ulusal araştırma projeleri olarak destek alan çalışmalardı ve literatürde yerini aldı. Bu projelerden bir kısmını doğrudan bir kısmı ise gerek projelerin hazırlanış aşamalarında gerekse de yürütülüşü sırasında danışmanlıklarını üstlenilerek diğer araştırmacılarla birlikte sonuçlandırdı.

Projenin kapsamı, 7.’ın sonlarından başlayan ve 13. yy.’a kadar süren Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi dönemleri dışında kalan Türkçenin tarihi metinlerini bir derlem çalışmasıyla bir araya getirmek.

Bu çerçevede genel kabul gördüğü biçimiyle derlemin içeriği dönemsel adlarıyla şu şekilde listelenebilir:

1- Harezm Türkçesi (14.yy)

2- Kıpçak Türkçesi (13.-17. yy)

2.1. Altın Orda Kıpçak Türkçesi (13-16. yy)

2.2. Memlûk Kıpçak Türkçesi (14-16. yy)

2.3. Ermeni Kıpçakçası (16-17. yy)

3- Eski Anadolu Türkçesi (13-15. yy)

3.1. Osmanlı Türkçesi (15-19. yy.)

4- Çağatay Türkçesi (15-19.yy).

Türkçenin tarihinde yazılmış manzum (şiir) ve mensur (düz yazı) binlerce eser var. Bu eserler ayrıca farklı türlerde yazılmış eserler. Proje bugüne kadar Türk Dili’ne hizmet vermiş yüzlerce araştırmacının katılımıyla yürümek durumunda. Bu amaç doğrultusunda tüm araştırmacıları metinlerini paylaşmaya/bağışlamaya davet ediyorum.

PROJE SONUÇLANDIĞINDA…

Her şeyden önce Tarihi Türk Dilleri araştırmacıları için eşsiz bir kaynak oluşturulmuş olacak.

Türk kültür tarihçiliği açısından çok önemli veriler tek bir kaynaktan araştırmacılarca sorgulanabilecek.

Türkçenin tarihi boyunca kullanılmış söz varlığı, araştırmacıların tek bir sorguyla erişebileceği elektronik bir kaynakta toplanacak.

Devam çalışmalarında Türkçenin tarihi dönemlerine ait dilsel yapılar örneğin; karşılaştırmalı yapı  bilgisi, söz dizimi gibi özellikleri araştırma olanağı tüm araştırmacıların paylaşımına sunulacak.

Tarihsel dil bilgisi araştırmalarında dönemlere ait söz varlığı çalışmaları büyük hız kazanacak.

Metin bağışıyla bu proje tüm Türk Dili araştırmacılarına ait ortak bir çalışma olması bakımından bilgi paylaşımının bu denli hızlı olduğu çağımızın bilişim ruhunu yansıtan bir niteliğe sahip olacak. Etkileşimli bir proje olması açısından bu proje bir ilk olma niteliği taşımaktadır.

PROJE ÇIKTILARINA NASIL ULAŞILACAK?

Proje çıktıları genel ağ üzerinden anlık olarak paylaşılacak. Öncelikli olarak metin bağışında bulunan araştırmacılara açılacak olan sistem ilerleyen dönemde tüm araştırmacıların erişimine sunulacak.

SİSTEM NELERİ SORGULAMA OLANAĞI SUNACAK?

Bir araştırmacı hangi sözcüğün hangi tarihi dönem ve sahalarda kullanıldığını merak ettiğinde yapacağı sorgu sonucunda arama yaptığı sözcüğün geçtiği eseri, eserin sayfa numarasını ve tanık cümlelerini görebilecek.

Bu sorgu aynı zamanda eserin dönemini, dönemin genel dil özelliklerini, eser üzerinde yapılan çalışmaların bibliyografik bilgisini de araştırmacılara sunacak. Devam çalışmalarında verilerin işaretlenme ve etiketleme durumuna bağlı olarak anlam sorguları sonucu hangi dönemde hangi sözcük arama yapılan anlam için kullanılmış olduğu bilgisi de araştırmacılara sunulacak bilgi paketleri arasında yerini alacak.

Projeye ulaşılabilirlik açısından Anadolu Sahası ve Doğu Türkçesi ile başlanacak. Bu nedenle araştırmacılarımızdan öncelikli olarak bu sahalara ait metinleri paylaşmalarını rica ediyoruz.

Proje için ilerleyen yıllarında başka kurumlardan da destek arayışı içerisinde olunacaktır.

Başlangıç hedefimiz bir altyapı oluşturmak ve sağlam kurulmuş bir altyapı üzerine projeyi inşa ederek Anadolu Sahası ve Doğu Türkçesi’nin tarihsel metinlerini işlemektir.

Yürütülen ve içerisinde yer alınan projelerden edinilen birikimler bu projeyle tüm Türk Dili Dünyası’yla paylaşılacak.

Proje Özeti

Bir dilin temel söz varlığını derlemek sözlükbilimin (lexicology) çalışmalarının ana amaçlarındandır. Sözlükbilim sadece ana dilin kullanıcıları için genel amaçlı bir sözlük değil belirgin amaçlar doğrultusunda hazırlanmış özel amaçlı sözlükler (atasözleri ve deyimler sözlüğü, terim sözlükleri, eş anlamlı sözcükler sözlüğü, zıt anlamlı sözcükler sözlüğü, eşdizim sözlüğü vb.) oluşturmakla da ilgilenir.

Bugün, Türkiye Türkçesinin söz varlığı üzerine yapılan çalışmalar değerlendirildiğinde genel amaçlı sözlük çalışmalarının yanında özel amaçlı sözlük çalışmalarının yetersizliği ve sınırlılığı açıkça gözlemlenmektedir. Sözlükbilimde özel amaçlı çalışmaların bir ürünü olan eşdizim sözlüğü Türkiye Türkçesinin söz varlığı çalışmalarında üzerinde durulmayan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan, eşdizimlilik literatürde, özellikle de derlem dilbilim (corpus linguistics) alanındaki çalışmalarda, sözlükbilimde dil öğretimi alanında önceliklerin belirlenmesi aşamasında çokça başvurulan bir yöntem olarak yerini almıştır. Bu projenin amacı, Türkiye Türkçesinin söz varlığında madde başı ve madde içi olarak sözlükbirimselleştirilmiş sözlükbirimleri eşdizimlilikleri açısından derlem tabanlı bir uygulama temelinde değerlendirmektir.

Proje; amaç, kapsam ve yöntem açısından Türkiye Türkçesi üzerine yürütülen çalışmalar göz önüne alındığında bir ilk olma özelliğini taşımaktadır. Bu projede, Güncel Türkçe Sözlük’ün (GTS) fiil, zarf, sıfat, isim temelli bir `derlem-denetimini’ yapmak, ana dili ve ikinci dil öğretiminde önemli bir yere sahip olan eşdizimsel yapıları Türkçe için bu eksende tespit etmek amaçlanmıştır.

Türkiye Türkçesinin Eşdizim Sözlüğü (TTES)’nün Sayısallaştırılması projesiyle ulaşılması beklenen sonuçlar şöyle sıralanabilir:

1. Türkçede fiil, zarf, sıfat ve isimlerin dizimsel özellikleri belirlenebilecektir.
2. Türkçenin söz varlığını barındıran GTS’de fiil, zarf, sıfat ve isimlerin anlamsal ve dizimsel bir derlem-denetimi yapılmış olacaktır.
3. Türkçede fiil <=> zarf ve sıfat <=> isim arasında kavram alanları belirlenebilecektir.
4. Türkçenin ana dili ve yabancı dil olarak öğretimi konusunda fiil <=> zarf ve sıfat <=> isim ilişkiselliği temelinde var olan kullanım görünümleri sıklık temelli olarak belirlenebilecektir.
5. Fiil, zarf, sıfat ve isimlerin kullanım sıklıkları ve dil öğretimindeki öncelikleri belirlenebilecektir.
6. Sözcük türü olarak GTS’de yer alan fiil, zarf, sıfat ve isimlerin söz varlığında ilişkiselliklerinin yanında anlamsal özellikleri belirlenebilecektir.
7. Türkiye Türkçesinin Eşdizim Sözlüğü (TTES)’nün sayısallaştırılmasıyla Türkiye Türkçesinde devam çalışmalarında önemli ölçütte veri derlenmiş ve diğer araştırmacıların kullanımına sanal ortamda sunulmuş olacaktır.

Project Summary

That compile of basic vocabulary of one language is one of the main goals of lexicology studies. Lexicology is not only used as a general dictionary for native speakers of that language, but also interested in creating dictionaries for specific purposes in the light of definite goals (dictionary of proverbs and idioms, glossary of terms, thesaurus, antonym dictionary, collocation dictionaries and etc.)

When the studies conducted on Turkish vocabulary are reviewed, little and limited number of research on special purpose dictionaries is clearly observed besides general purpose dictionaries. Collocation dictionary which is a product of specific purpose dictionaries in lexicology is an untouched issue in Turkish vocabulary studies. On the other hand, in literature specifically among studies on corpus linguistics, collocation is placed as frequently referred method in lexicology throughout deciding priorities for teaching a language. The aim of this study is to review lexeme that is formed as head and in lexeme and defined as verb, adverb, adjective and noun in terms of its collocations by depending on a corpus based framework in Turkish vocabulary.

The project is the first one for Turkish in terms of its aim, scope, and method.

In this project, it is aimed to make verb, adverb, adjective and noun based ‘corpus-review’ of Güncel Türkçe Sözlük (GTS) and determine collocations, which are prominent for teaching first and second language, for Turkish in this framework.

The expected results with Digitizing of Turkey Turkish Collocation Dictionary project are as follows:

1. The syntagmatic features of verb, adverb, adjective and noun could be determined in Turkish.
2. Semantic and syntactic corpus-review of verb, adverb, adjective and noun could be made in GTS which includes Turkish vocabulary.
3. Concept area could be determined on verb<=>adverb, adjective<=>noun relation in Turkish.
4. Use of aspects underlined on verb<=>adverb, adjective<=>noun relation could be determined as frequency basis in terms of teaching Turkish as first and second language.
5. Besides frequency of verb, adverb, adjective, noun’ uses and priorities on teaching language, frequency of nouns and their priorities on teaching language could be determined.
6. verb<=>adverb, adjective<=>noun’ relation and semantic features in vocabulary, as part of speech in GTS, with nouns could be defined.
7. By digitizing of Turkey Turkish Collocation Dictionary (TTCD), the great number of data could be compiled for further studies in Turkish and the data will be presented for other researchers use on virtual environment.

Proje Özeti

Bugün sözlükbilim (lexicology) uygulamaları gelişen bilişim teknolojilerine koşut olarak daha fazla sözcükbirimi daha hızlı ve güvenilir bir biçimde işleyecek yetkinliğe ulaşmıştır. Bunda sözlükbilimin söz konusu sözcükbirimleri ayrıntılandırmada derlem dilbilimin (corpus linguistics) ilke ve yöntemlerinden yararlanıyor olması önemli bir etkendir. Öyle ki, bugün sözlükbilim ve derlem dilbilim birbiriyle iç içe geçmiş iki ayrı dilbilim dalı durumundadır.

Sözlükbilimin ilke ve yöntemleri açısından Türkiye Türkçesinin Söz Varlığını (TTSV) barındıran sözlükler (bugüne kadar yayınlanmış olan) değerlendirildiğinde bu sözlüklerin; sözlükbirimlerin yazımsallığı, madde başı ve içi açıklamalarda eksikliklerin varlığı, sözlükbirim tanıklarının yetersizliği ve birçok sözlükbirimin sözlükte tanıksız yer alması, sözcük türlerinin etiketlenmesindeki eksiklikler, sözlük malzemesinin gerçek zamanlı olmaması vb. nedenlerle ‘genel amaçlı, ansiklopedik’ sözlükler oldukları görülür.

Bu durumun nedeni Türkçe için henüz nitelikli, kapsamlı ve standartlara uygun bir derlemin oluşturulamamış olmasıdır. Doğal olarak, sözlük çalışmalarımız da derlem tabanlı (corpus based) olmaktan uzaktır. Bu açıdan sözlükbilim çalışmalarımızın derlem tabanlı uygulamaların sonuçlarını esas alan, sözlükbirimlerin ve anlamsal sıklıklarının göz önüne alındığı, gerçek zamanlı, kullanıcı temelli anlayıştan uzak bir çerçevede olduğu gözlemlenmektedir.

Bu çalışmanın amacı, bugüne kadar sözlüklerde derlenen Madde Başı ve İçi Fiilleri (MBİF) nitelikli, kapsamlı ve standartlara uygun olarak hazırlanmış bir derlemden yazımsallıkları, madde başı açıklamaları, tanıkları, sözcük türü olarak etiketleri açısından gerçek zamanlı olarak denetlemek ve sözlük girdilerimizi bu derlemden elde edilen veriler ışığında yeniden düzenlemektir.

Bu projeyle ulaşılması beklenen sonuçlar şöyle sıralanabilir:

1. MBİF’yi temsil gücü (representativeness) yüksek bir derlemden (corpus) sıklık temelli olarak belirlemek. 2. TTSV’de MBİF’yi yazımsal özellikleri açısından tam olarak belirlemek. 3. MBF’nin madde içi açıklamalarında yer alan eksiklikleri gidermek. 4. MBİF’de var olan sözlük tanıklarının yetersizliklerini gidermek. 5. Sözcük türü olarak MBİF’yi tam olarak etiketlemek. 6. Özel amaçlı sözlük çalışmaları için (dil öğretimi, eşdizimlilik, eş ve yakın anlamlılık, karşıt anlamlılık vb.) gerçek zamanlı sözlükbirimsel malzemeyi bu anlamda derlemek. 7. Morfolojik olarak MBİF’yi gerçek zamanlı olarak derlemek. 8. Tüm bu süreçlerin sonunda ortaya çıkan sözlükbilimsel malzemeyi devam çalışmalarında diğer araştırmacıların kullanımına sanal ortamda sunarak “Türkiye Türkçesinde Fiillerin Derlem Tabanlı Sözlüğü”nü ortaya koymak ve sözlükbilim çalışmalarına bu anlamda katkıda bulunmak.

Proje, temelde derlemin oluşturulması, TTSV’de tanımlı yaklaşık 6.400 MBİF’nin oluşturulan derlemden tüm yönleriyle derlenmesi, elde edilen sonuçların yayımlanması ve çalışmanın sonuçlanması olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır.

Birinci aşamada, Türkiye Türkçenin yazın diline ait çeşitli türlerde metin parçaları [5846 numaralı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun Madde 35 (1-4 Fıkralar), Madde 36, Madde 37.’de belirtilen hükümler çerçevesinde] (http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html) ile internet ortamından seçtiğimiz toplam 30 milyon ‘söz’lük konu duyarlı bir derlem, amacımıza uygun olarak proje için geliştirilecek yazılımlar aracılığıyla sayısallaştırılacak, bir veri tabanı uygulamasıyla sözlükbirimsel olarak derlenebilir hâle getirilecektir. İkinci aşamada, TTSV’de fiiller söz konusu derlemden denetlenerek derlenecektir. Üçüncü aşama ise elde edilen sonuçlar “Türkiye Türkçesinde Fillerin Derlem Tabanlı Sözlüğü” olarak sanal ortamda yayımlanacaktır.

Project Summary

Lexicography, today, parallel with developing data processing technologies reaches fairly lexeme processing capability. In this situation, corpus linguistics’ principles and methods features contribute important facilities. Such that, corpus linguistics and lexicography nowadays become two independent scientific research areas.

When it was considered about the principles and methods of lexicographic viewpoint, today’s modern Turkish dictionaries (have been published) have some inadequacies such as lemmas are lack of adequate lexicographic evidence, lack of part of speech tagging etc.

A qualified, comprehensive and standard corpus hadn’t been built for Turkish language, is cause of this situation. And naturally, our lexicographic studies also are so far from corpus based principles. In this point, our lexicographic studies are seems far from frame of corpus based, frequency of lexemes and their semantic frequency, real time language data and user based viewpoint.

This project’s object is to checking verbs in Turkey Turkish vocabulary from a qualified, comprehensive and standard corpus as real time and re-build lexemes data of the verbs in Turkey Turkish Vocabulary from this corpus about their notations, headword explanations and witness of lexemes, part of speech tagging from the dictionaries entry that collected Turkey Turkish lexemes.

The anticipated outcomes of this project are as follows:

1. To define the verbs in Turkey Turkish Vocabulary (TTV) from a representative corpus from the point of frequency based.
2. To define verbs in TTV from the point of notation features.
3. To clear headwords explanations verbs in TTV.
4. To clear witnesses of verbs in dictionary in TTV.
5. To tag exactly part of speech tagging of verbs.
6. To define lexicographic data as real time to particular purpose lexicons for special aims (e.g. teaching language dictionary, collocation dictionary, synonym words dictionary, antonym words dictionary, etc.).
7. To define verbs in TTV as morphological, as real time.
8. All this process, by using the emergent lexicographic data, “Corpus Based Dictionary Of Turkey Turkish” will be built and also this will be contributed to other lexicographic studies by accessing in online media to other researchers.

Project has mainly three stages:

1- Building corpus.

2- Checking the verbs about 6.400 headwords and inwords in TTV with all points.

3- Concluding and publishing the project results.

In the first stage; a corpus which including about 30 million words were collected from various thematic texts that belong to Turkey Turkish written language and also internet [according to number 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Clause 35 (1-4), 36 and 37.] (http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html) will be digitized with programs which will be developed for this project and it will be become to examine as syntactic and as lexemes by using data management program. In the second stage; the data getting from the corpus will be controlling and compiling. In the third stage; the getting results of the project will be published as “Corpus Based Dictionary of Verbs at Turkey Turkish” by accessing online media.

Seminerde açış konuşmasını yapanProf. Dr. Hayati DEVELİ derlem çalışmalarının önemi vurgulayarak bu tip çalışmaların Türk sözlükçülüğüne önemli katkılar sağladığını ifade etti.

Düzenlenen seminerde Özkan, sözlükbilim çalışmalarının dünü, bugünü ve geleceğine dair bilgiler verdi. Günümüz sözlükbilim çalışmalarının derlem tabanlı uygulamalar çerçevesinde yürütüldüğünü Türkçenin söz varlığının bu açıdan henüz değerlendirilmemiş olduğunu ifade edenÖzkan, yürüttükleri projelerle bu alana önemli katkılar sunduklarının altını çizdi.

TÜBİTAK‘ın desteklediği ve Özkan‘ın yürütücüsü olduğu“Türkiye Türkçesi Söz Varlığında Sıfatların Eşdizimliliği ‘Derlem-tabanlı Bir Uygulama'”,“Türkiye Türkçesinde Fiillerin Derlem Denetimi Ve Derlem Tabanlı Sözlüğü”,“‘Türkiye Türkçesi Eşdizim Sözlüğü”nün Sayısallaştırılması”başlıklı projeleri kısaca tanıtan Özkan, derlem dilbilimin yöntem ve uygulamalarının geleceğin sözlükbilim çalışmalarında araştırmacılara büyük olanaklar sağladığını ifade etti.

Sözlük çalışmalarında yazılım destekli uygulamaların hızlı, güvenilir ve etkili sonuçlar ortaya koyduğunun, yapılabilecek çalışmaların sınırlarının yazılım teknolojileri sayesinde oldukça genişlediğinin, bu çalışmaların finansmanının çalışmaların yürütülebilmesi açısından önemli olduğunun ve ekip çalışmasının bu tip çalışmalarda son derece önemli bir basamak oluşturduğunun üzerinde durdu.

Proje Özeti

Bir dilin temel söz varlığını derlemek sözlükbilimin (lexicology) çalışmalarının ana amaçlarındandır. Sözlükbilim sadece ana dilin kullanıcıları için genel amaçlı bir sözlük değil belirgin amaçlar doğrultusunda hazırlanmış özel amaçlı sözlükler (atasözleri ve deyimler sözlüğü, terim sözlükleri, eş anlamlı sözcükler sözlüğü, zıt anlamlı sözcükler sözlüğü, eşdizim sözlüğü vb.) oluşturmakla da ilgilenir. Bugün, Türkiye Türkçesinin söz varlığı üzerine yapılan çalışmalar değerlendirildiğinde genel amaçlı sözlük çalışmalarının yanında özel amaçlı sözlük çalışmalarının yetersizliği ve sınırlılığı açıkça gözlemlenmektedir. Sözlükbilimde özel amaçlı çalışmaların bir ürünü olan eşdizim sözlüğü Türkiye Türkçesinin söz varlığı çalışmalarında üzerinde durulmayan bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan, eşdizimlilik literatürde, özellikle de derlem dilbilim (corpus linguistics) alanındaki çalışmalarda, sözlükbilimde dil öğretimi alanında önceliklerin belirlenmesi aşamasında çokça baş vurulan bir yöntem olarak yerini almıştır.

Bu projenin amacı, Türkiye Türkçesinin söz varlığını barındıran Güncel Türkçe Sözlük’te (GTS), madde başı ve madde içi olarak sözlükbirimselleştirilmiş 12.225 sıfat tanımlı sözlükbirimi eşdizimlilikleri açısından derlem tabanlı bir uygulama temelinde değerlendirmektir. Proje; amaç, kapsam ve yöntem açısından benzer çalışmalarda deneyimli bir yürütücü tarafından yürütülmesinin yanında Türkiye Türkçesi için bir ilk olma özelliğini de taşımaktadır.

Bu projede, GTS’nin sıfat temelli bir ‘derlem-denetimini’ yapmak, ana dili ve ikinci dil öğretiminde önemli bir yere sahip olan eşdizimsel yapıları Türkçe için bu eksende tespit etmek amaçlanmıştır.

Bu projeyle ulaşılması beklenen sonuçlar şöyle sıralanabilir: 1. Genelde dil özelde de Türkçede yoğun bir kullanıma sahip olan sıfatların dizimsel özellikleri belirlenmiş olacaktır. 2. Türkçenin söz varlığını barındıran GTS’de sıfatların anlamsal ve dizimsel bir derlem-denetimi yapılmış olacaktır. 3. Türkçede sıfat-ad ve ad-sıfat ilişkisinde kavram alanları belirlenmiş olacaktır. 4. Türkçenin ana dili ve yabancı dil olarak öğretimi konusunda sıfat-ad ilişkiselliği temelinde var olan kullanım görünümleri sıklık temelli olarak belirlenmiş olacaktır. 5. Türkiye Türkçesinin eşdizim sözlüğü için temel veriler derlenmiş olacaktır. 6. Sıfatların kullanım sıklıkları ve dil öğretimindeki önceliklerinin yanında adların da sıklıkları ve dil öğretimindeki öncelikleri belirlenmiş olacaktır. 7. Sözcük türü olarak GTS’de yer alan sıfatların söz varlığında adlarla ilişkisellikleri, anlamsal özellikleri belirlenmiş olacaktır. 8. Türkiye Türkçesinde sıfatlar ile ilgili devam çalışmalarında önemli ölçütte veri derlenmiş ve diğer araştırmacıların kullanımına sanal ortamda sunulmuş olacaktır.

Proje, temelde verilerin derlenmesi, bu verilerin işaretlenmesi ve değerlendirilmesi, projenin sonuçlandırılması ve yayımlanması olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır.

Birinci aşamada, Türkiye Türkçenin yazın diline ait çeşitli türlerde metin parçaları [5846 numaralı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun Madde 35 (1-4 Fıkralar), Madde 36, Madde 37.’de belirtilen hükümler çerçevesinde] (http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html) ile internet ortamından seçtiğimiz 25 milyon sözcüklük konu duyarlı bir derlem (corpus), amacımıza uygun olarak sayısallaştırılacak, MYSQL veri tabanı uygulamasıyla ve PHP aracılığıyla tümcesel olarak derlenebilir hâle getirilecektir. İkinci aşamada, veriler söz konusu derlemden kullanıldıkları adlar temel alınarak ilgili dizgeler işaretlenecek, ayıklanacak dizimsel ve anlamsal olarak birbiriyle bağdaşıklık gösteren sıfatlar ve adlar eşdizimlilikleri çerçevesinde değerlendirilecektir. Üçüncü aşama ise elde edilen sonuçlar yayımlanacaktır.

Project Summary

To collect the main vocabulary of a language is the major aims of lexicology works. Lexicology looks after to prepare not only for general purpose lexicon for mother tongue users but also particular purpose lexicons for special aims (e.g. proverbs and idioms dictionary, terms dictionary, synonym words dictionary, antonym words dictionary, collocation dictionary etc.). Today, when the studies are considered about the vocabulary of Turkey Turkish, general purpose lexicon works, and particular purpose lexicons for special aim works are insufficient and limited. In lexicology, collocation dictionary is one of the main products of lexicology, seen as a non mentioned subject at the study of Turkey Turkish vocabulary. On the other hand, in lexicology, collocation has been taken place in literature as an important applying method, especially in the corpus linguistics applications and defining the stage of preferences in language teaching

This project’s object is to investigate the collocations defined as adjective and lexicalized 12.225 lexemes as headword and inword in Güncel Türkçe Sözlük (Living Turkish Dictionary) which is including the vocabulary of Turkey Turkish in a corpus-based approach. Project has speciality being the first about purpose, content and method also executing by experienced researchers at similar studies.

The anticipated outcomes of this project are as follows: 1. It will be defined the adjectives’s syntactic features which have intense usage in generally language and specially in Turkish. 2. It will be made semantic and syntactic corpus-control of adjectives in Güncel Türkçe Sözlük (Living Turkish Dictionary) which is including the vocabulary of Turkey Turkish. 3. It will be defined the concept domains of adjectives-noun and noun-adjectives relationship in Turkish. 4. It will be defined the adjective-noun usages appearance relationships about mother tongue and second language teaching for Turkish based by frequency. 5. It will be collected main data for Turkey Turkish Collocation Dictionary. 6. It will be defined usage of adjectives frequency and priorities of language teaching and usage of nouns frequency and priorities of language teaching. 7. It will be defined adjectives’s relationship with nouns and semantic specialities as a part of speech in GTS. 8. It will be collected significant data about adjectives for other studies and could be accessed in online media.

Project has mainly three stages: 1- Collecting the data. 2- Annotation and commenting the data 3- Concluding and publishing the project results. In the first stage; a corpus which including about 25 million words were collected from various thematic texts that belong to Turkey Turkish written language and also internet [according to number 5846 Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Clause 35 (1-4), 36 and 37.] (http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/957.html) will be digitized and will be become to examined as syntactic by using MYSQL data management program and PHP. In the second stage; the data from the corpus will be marked up by noun-basis and syntactic, selected and the adjectives and nouns that have cohesion between each other will be commented by collocational frame. In the third stage; the results of the project will be published.